Joan, macaroni ham-kaas en de kunst van doen en laten


DE LAATSTE HERHALING: EEN COLUMN VAN FEBRUARI. DINSDAG BEN IK WEER THUIS!

Wat andere mensen hebben met macaroni ham-kaas, heb ik met Joan Armatrading: een troostende hap nostalgie voor wankelmoedige momenten. Jarenlang werden tijdens de zomerse autotochten van ons gezin naar Frankrijk, alle openscharnierende groene panorama’s, rivieren in de diepte, roofvogels, tijmgeuren en over het hoofd van onze zwaar hijgende hond uitgevochten ruzies met mijn zusje door Joan van een soundtrack voorzien.

Vandaag luisterde ik voor het eerst in een jaar of wat naar ‘Love and affection’ en werd ik op een hele nieuwe manier getroffen door het nummer (ik coin hier vast de term the Joan ache).

Doe je gelukkig
Ik was al een tijdje aan het nadenken over het fenomeen ‘doen en laten’. Waarbij ‘doen’ staat voor maken, uit de klei trekken, manifesteren; en ‘laten’ met meegaan, overgave, tot je door laten dringen. Doen is natuurlijk de overheersende pool in onze samenleving: we zijn allemaal de hele dag aan het doen. Variaties op het thema zijn meerdere dingen tegelijk doen (werken in de trein) of doen in een sociaal kader (bel met je vrienden in je REM-slaap!). Niet-doen staat nauwelijks ter discussie.
Hierdoor krijg je het idee dat ‘doen’ ook de manier is om dingen te ervaren. Trek erop uit! With Canon, you can. Let’s make things better. Just do it! Met andere woorden: ervaringen zijn maakbaar, geluk kun je afdwingen.

Mijn overpeinzingen van de laatste tijd gingen juist over de ondergewaardeerde kunst van het laten. Want natuurlijk zijn veel dingen helemaal niet maakbaar. Een goede gezondheid. Een memorabel feestje. De slappe lach.
Sommige dingen moet je laten gebeuren, waarbij ‘laten’ voorop staat en ‘gebeuren’ er wel of niet achteraan komt. Sterker nog: de kracht en de waarde van bepaalde ervaringen is gelegen in het vertrouwen dat ze niet ‘te maken zijn’, dat ze groter zijn dan jijzelf. Dingen als rouw, liefde, levensvreugde, geraaktheid kun je pas in hun ware grootte ervaren als je je hoofd er in zekere zin voor buigt. Je ervaart ze – of niet. Die ervaring is niet van jou, hij overkomt je alleen.

Dat is mooi, maar ook verschrikkelijk. En frustrerend. Want wat als ‘laten’ níet wordt gevolgd door wat jij graag zou zien gebeuren? Persoonlijk kan ik daar nauwelijks mee leven. Als er iets onafwendbaars met mij of mijn dierbaren dreigt te gebeuren, zou ik het liefst de wereld oppakken en door elkaar schudden als een blokkendoos. Alles precies zo herbouwen als ik het in mijn hoofd had. Terwijl ik weet dat het niet kan. The Joan ache.

The Joan ache, of: het niet kunnen laten
In ‘Love and affection’ spreekt Joan Armatrading een vriend toe, met wie ze kennelijk van plan is zich in een romance te storten.

I am not in love
but I’m open to persuasion

Ja ja, Joan, denk je gelijk, dat kan toch niet. Verliefd ben je of ben je niet, dat kun je niet afdwingen. Dat blijkt ook snel daarna:

With a friend I can smile
But with a lover I could hold my head back
And really laugh

Joan heeft zo’n mooi plaatje in haar hoofd van hoe het zou kúnnen zijn. Zwierend op de dansvloer, het hoofd in de nek van uitbundig plezier, warm in de wetenschap dat ieder ander op die dansvloer haar benijdt. Omdat ze zo’n onvergetelijk moment meemaakt dat je heel soms overkomt.
Maar zo’n moment is het dus niet. Ook al weten Joan en haar partner allebei hoe dat moment eruit zou moeten zien, en proberen ze uit alle macht het na te spelen. Het dichterbij te halen. Just do it! De kracht, dwingelanderigheid zelfs, van het verlangen is voelbaar:

Sing me another love song
But this time with a little dedication  

Het allermooist vind ik de onderkoelde frustratie waarmee ze zingt:

Now I got all
The friends that I want (!!)

Rot toch op met je vriendschap! Waarom ben je nou niet gewoon de man waar ik al jaren van droom?

Waarom kunnen we onszelf niet projecteren in de meeslepende ervaringen die we zien in de films in ons hoofd? Waarom gebeuren er dingen die we niet kunnen controleren, al doen we nog zo ons best? En waarom doen we altijd weer tot mislukken gedoemde pogingen om een wereld die er al lang is, beter, mooier, nieuwer te herscheppen?

We kunnen het gewoon niet laten. Al weten we, diep in ons hart, dat we ons nooit helemaal van ons onvervuld verlangen kunnen on-doen. Oftewel: Gimme love, gimme love, gimme love.

The Joan ache.

Share this:

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *